Zakazy i ograniczenia związane z COVID-19 a realizowanie umów

text

Panująca epidemia wirusa SARS-CoV-2 (koronawirusa) spowodowała, że wielokrotnie spotykałem się w ostatnich miesiącach z pytaniami klientów co robić w sytuacji, gdy Rząd wprowadzał ograniczenia i zakazy skutkujące tym, że realizowanie umów jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, np. w zakresie organizacji wesel i innych uroczystości. Klienci często inwestowali niemałe oszczędności na tego typu przedsięwzięcia i nie byli pewni, jak mogą postąpić w zastanej sytuacji by odzyskać włożone środki. Ostatnio, wobec wzrostu liczby zakażeń i wprowadzenia na nowo zakazów i ograniczeń, ponownie zadano mi kilkakrotnie pytanie z tego zakresu, co dało asumpt do popełnienia dzisiejszego wpisu. Przedstawię w nim Państwu jakie są prawne możliwości reagowania na sytuację, w której – z uwagi na nadzwyczajne okoliczności, takie jak epidemia koronawirusa – zrealizowanie umowy nie jest możliwe.

Pozostając przy przedstawionym na wstępie przykładzie, załóżmy, że mieliście Państwo zaplanowane od 2 lat ślub i wesele. Wybuch i nieustające trwanie, a w ostatnim czasie znaczne nasilenie epidemii spowodowały, że Rząd wprowadził zakaz w organizacji tego rodzaju uroczystości w związku z czym nie jest możliwe zrealizowanie jej w terminie i formie, w jakich umówiliście się Państwo z domem weselnym. W momencie podpisania umowy wpłaciliście jednak 5 tysięcy złotych tytułem zaliczki. Czy możliwe jest odzyskanie tej kwoty?

Na tak zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Zgodnie bowiem z art. 495 § 1 k.c., jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Umowa o organizację przyjęcia weselnego, jak również każda inna umowa, w której w zamian za świadczenie pieniężne otrzymujecie Państwo określoną rzecz lub usługę, jest umową wzajemną. Wprowadzenie określonego rodzaju zakazów i ograniczeń na skutek epidemii koronawirusa jest zaś okolicznością, za którą żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, bowiem jest niezależne od Państwa, jak również od Państwa kontrahenta. Jeśli zatem w związku z wprowadzeniem państwowych zakazów lub ograniczeń niemożliwe stało się spełnienie świadczenia przez Państwa kontrahenta, np. dom weselny nie może zorganizować przyjęcia weselnego z uwagi na wprowadzony zakaz organizacji tego typu przyjęć, to wówczas nie może on od Państwa żądać świadczenia wzajemnego, np. zapłaty umówionej kwoty. Jeśli zaś tytułem wynagrodzenia za świadczenie kontrahenta uiściliście już Państwo całość lub część kwoty, w związku z ww. sytuacją należy się Wam jej zwrot.

Skutkiem niemożliwości świadczenia z umowy wzajemnej z uwagi na niezależne od stron okoliczności jest to, że umowa wygasa. Oznacza to, że nie musicie Państwo kierować do kontrahenta jakiegokolwiek oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Niemniej, w sytuacji, w której zrealizowaliście już Państwo na rzecz kontrahenta swoje świadczenie w całości lub w części, zaś on sam z siebie nie zaoferował jego zwrotu, koniecznie jest poinformowanie go, najlepiej na piśmie lub co najmniej mailowo, o wygaśnięciu umowy i wezwanie do zwrotu świadczenia. W razie braku dobrowolnego zwrotu spełnionego przez Państwa świadczenia możliwe jest skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego.

Nie sposób wykluczyć także sytuacji, w których świadczenie Państwa kontrahenta będzie tylko częściowo niemożliwe do spełnienia. Zgodnie z art. 495 § 2 k.c. w tego rodzaju sytuacji Państwa świadczenie wzajemne ulega odpowiedniemu zmniejszeniu, a wyjątkowo, jeżeli częściowe wykonanie świadczenia kontrahenta nie miałoby dla Państwa znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez Państwa cel umowy, wiadomy kontrahentowi, możliwe jest odstąpienie przez Państwa od umowy. Przykładowo, jeśli macie Państwo wykupiony roczny abonament na siłownię, w związku z którym co miesiąc pobierana jest z Państwa konta umówiona kwota pieniężna, a – z uwagi na wprowadzone zakazy i ograniczenia – działalność siłowni została odgórnie zawieszona, to za okres zawieszenia nie może być pobierana od Państwa opłata abonamentowa. W momencie, gdy ograniczenie działalności siłowni zostanie zniesione, a Państwo będziecie mogli ponownie z nich korzystać, opłata będzie ponownie pobierana.

Oczywiście panująca sytuacja nie sprawia, że musicie Państwo koniecznie korzystać z możliwości, które dają ww. przepisy. W związku z tym, że umowami w obrocie prawnym rządzi zasada swobody umów, w jej ramach we współpracy z kontrahentem zawsze możecie poszukiwać Państwo alternatywnych rozwiązań. Wymagają one jedynie dobrej woli obu stron. Przykładowo, o ile to możliwe, można porozumieć się w przedmiocie zmiany terminu organizacji określonego przedsięwzięcia.