Odrzucenie spadku przez małoletniego

W dzisiejszym wpisie poruszę temat, z którym nierzadko spotykam się w swojej praktyce zawodowej. Nastręcza on praktycznych problemów i dotyka niejednej osoby. Mianowicie, stosunkowo często spotkać się można z sytuacją, gdy po śmierci spadkodawcy powołaną do dziedziczenia jest osoba niepełnoletnia, np. syn albo wnuk. Kiedy indziej, małoletni jest spadkobiercą, gdyż spadek odrzucił już rodzic takiej osoby. Z tą ostatnią sytuacją związany może być następującego rodzaju problem: rodzic-spadkobierca odrzucając spadek nie jest świadomy tego, że po odrzuceniu przez niego spadku, również jego dziecko powinno spadek odrzucić. Dlaczego jest to tak istotne i jak przeprowadzić taką procedurę? Na te pytania odpowiem poniżej.

            W polskim porządku prawnym spadkobierca ma trzy możliwości: może spadek przyjąć wprost (wówczas odpowiada za długi spadkowe bez ograniczeń), może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (wówczas będzie odpowiadał za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku), albo może spadek odrzucić. Odrzucenie spadku stosowane jest w praktyce wówczas, gdy majątek spadkowy pozostawiony przez spadkodawcę obejmuje wyłącznie długi, gdy długi przeważają nad aktywami, bądź gdy różnica między aktywami a długami spadkowymi jest na tyle nieduża, że opłacalność przyjęcia spadku jest znikoma.

            Nierzadkie są sytuacje, gdy spadek dziedziczy małoletni. Jakie czynności powinni podjąć rodzice tego dziecka, gdy majątek pozostawiony po spadkodawcy wskazuje, że korzystnym dla małoletniego byłoby odrzucenie spadku?

            Należy przypomnieć, że dziecko nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, a zatem w stosunkach prawnych reprezentowane jest przez swoich rodziców lub opiekunów prawnych. Dziecko nie ma możliwości samodzielnie odrzucić spadku – ani przed sądem, ani przed notariuszem. Ażeby można było odrzucić spadek w imieniu małoletniego, rodzic lub opiekun prawny musi, po pierwsze, wystąpić do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego (sądu rodzinnego) z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka – odrzucenie spadku, po drugie, wystąpić do wydziału cywilnego sądu rejonowego (sądu spadkowego) z wnioskiem
o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego, wskazując w tym wniosku, że wystąpił o zgodę sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

            We wniosku do sądu rodzinnego należy wskazać, z jakich przyczyn rodzic chce odrzucić spadek w imieniu dziecka. Udokumentowanie, że spadkodawca miał długi, że długi te wyczerpują majątek albo znaczącą przewyższają aktywa powinno być wystarczające dla uzyskania zgody na odrzucenie spadku.

            Występując z wyżej opisanymi wnioskami, należy pamiętać o bardzo istotnej kwestii. Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o powołaniu do dziedziczenia, którym to dniem w przypadku dziedziczenia przez spadkobiercę dziedziczącego w pierwszej kolejności będzie zwykle dzień zgonu spadkodawcy. W razie niezłożenia tego oświadczenia w powyższym terminie przyjmuje się, że nastąpiło dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza. Przed uzyskaniem zgody sądu rodzinnego na odrzucenie spadku rodzic nie będzie mógł w imieniu małoletniego złożyć przed sądem spadkowym oświadczenia o odrzuceniu spadku. Żeby zatem nie uchybić powyższemu terminowi z oboma wnioskami rodzic powinien wystąpić niezwłocznie po dowiedzeniu się, że dziecko wchodzi w grę jako spadkobierca. Trzeba bowiem liczyć się z tym, że od czasu złożenia wniosku do sądu rodzinnego może minąć kilka miesięcy nim sąd wyrazi zgodę na odrzucenie spadku za małoletniego. Gdyby jednak nawet było tak, że do upływu sześciomiesięcznego terminu pozostał bardzo krótki okres, można we wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka zawrzeć wniosek o zawieszenie tego postępowania do czasu wyrażenia przez sąd rodzinny zgody na odrzucenie spadku. Wówczas sześciomiesięczny termin do odrzucenia spadku ulegnie przedłużeniu o czas zawieszenia postępowania.

            Wszystkie powyższe uwagi można i trzeba w całości odnosić do sytuacji faktycznej, gdy to rodzic małoletniego dziecka jest spadkobiercą i odrzuca on spadek. W żadnym wypadku odrzucenie spadku przez rodzica nie oznacza automatycznego odrzucenia spadku przez dziecko.Z punktu widzenia prawa spadkowego rodzic tego dziecka jest traktowany tak jakby nie dożył otwarcia spadku, co oznacza, że osobą dziedziczącą po spadkodawcy jest dziecko. W terminie 6 miesięcy od odrzucenia spadku przez rodzica, rodzic musi zatem odrzucić spadek w imieniu dziecka na opisanych wcześniej zasadach.

            Pamiętając o powyższym, uniknąć można sytuacji, o jakich nieraz głośno było w mediach – gdy kilkuletnie dziecko odziedziczyło po swoim dziadku długi w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych, a matka, która sama wcześniej odrzuciła spadek, i ojciec dziecka, nie mają środków by długi te spłacić.